Contexto
O IES Nº 1 da Estrada é un centro público ubicado na comarca de Tabeirós-Terra de Montes. O alumnado ven maioritariamente de zonas rurais e desprázase diariamente en transporte escolar ao centro, o que limita considerablemente as posibilidades de participación en actividades extraescolares e de formación, xa que non pode acceder con facilidade ás institucións públicas coma bibliotecas, actividades de teatro ou cinema, ou a outras actividades culturais e deportivas que se poidan organizar na vila. Coa idosincrasia e peculiaridades deste tipo de alumnado, a súa implicación en actividades directamente relacionadas coa paisaxe e actuacións sobre o medio, fíxose especialmente interesante e proveitosa.
Vivimos aquí
Desde o equipo docente considerouse que o ProxectoTERRA era unha plataforma ideal para as actividades relacionadas co coñecemento da contorna e o compromiso cos seus valores sociais, ambientais e culturais. Os inicios do programa estiveron vencellados á materia de Paisaxe e Sustentabilide onde, tomando a estrutura do libro PAGUS, se desenvolveu un programa de nove meses co alumnado de 1º de ESO adecuando os contidos ás circunstancias do seu contexto.
Durante o curso 2016-2017 deseñouse un programa interdiscipilnar para o alumnado de 1º de ESO involucrando ás áreas de Ciencias Naturais, Paisaxe e Sustentabilidade, Educación Plástica e Visual e Educación Física. Desde as distintas materias estudouse a contorna inmediata e a súa relación coa veciñanza, empregando diferentes ferramentas didácticas e recursos multimedia.
O profesorado organizou as accións e saídas para posibilitar o traballo de campo, a análise dos datos recollidos e a devolución das reflexións extraídas. As rapazas e rapaces recolleron fotografías da súa contorna, elaboraron roteiros de sendeirismo, estudaron os cambios paisaxísticos atendendo ás distintas estacións, investigaron sobre a demografía e xeografía dos seus pequenos núclesos urbáns, trazaron un pequeno estudo sobre as festas máis senlleiras e analizaron o seu contexto social e económico.
As diversas accións permitiron tomar consciencia sobre a implicación e responsabilidade da cidadanía na construción e posta en valor dos espazos territoriais. O alumnado foi quen de entender e aprender sobre os seus sinais identitarios e sobre como o patrimonio cultural e arquitectónico conforman a identidade comunitaria.
Paisaxe coñecido, paisaxe querido
O proxecto foi enriquecéndose nos sucesivos cursos, abordando novas e interesantes temáticas como a expresión da paisaxe (concepto de feísmo, arte e fotografía paisaxística), a memoria (etnografía, despoboamento do rural) ou os valores (crise climática).
Pódense salientar accións coma o catálogo de Recuperación da nosa memoria colectiva onde se buscou unir e catalogar nun arquivo dixital as fotografías de todas as familias que conforman a comunidade escolar, para crearen así unha imaxe colectiva dunha época nun territorio determinado. Tamén, a documentación de Usos e oficios que se van onde, a través de fotografías e redaccións escritas o alumnado deixou plasmada información en risco de desaparición. Ademais desta ollada ao pasado, o alumnado reflexionou e posicionouse sobre problemáticas actuais, moi vinculadas á súa xeración, como a crise climática actual.
Toda a experiencia foi recollida no blog da aula de forma completamente autónoma por parte do alumnado, que foi quen de mantelo actualizado cos diferentes contidos ao longo do curso.
